Mình có một thói quen nữa (vâng, thêm một cái nữa): mỗi khi phải quyết định quan trọng, mình sẽ… tê liệt.
Nên chuyển trường hay ở lại? Nên bắt đầu blog hay đợi thêm? Nên dùng thời gian rảnh để học AI hay học tiếng Anh?
Mình sẽ liệt kê pro/con. Rồi hỏi bạn bè. Rồi Google. Rồi đọc thêm 3 bài viết. Rồi… vẫn không quyết được.
Cuối cùng, mình quyết bằng cách… deadline đến. Hoặc ai đó quyết giùm. Hoặc mình chọn bừa rồi hy vọng may mắn.
Bạn có quen cảm giác này không?
Annie Duke: Từ bàn poker đến bàn họp
Annie Duke không phải chuyên gia quyết định từ sách vở. Cô ấy là cựu poker player chuyên nghiệp — người đã thắng hơn $4 triệu trong sự nghiệp poker. Giờ cô tư vấn cho các CEO và tổ chức lớn về cách ra quyết định.
Trong Lenny’s Podcast, cô nói một câu khiến mình dừng lại:
“It’s so incredibly necessary to take what’s implicit and make it explicit. Your intuition is sometimes right. If you don’t make it explicit, you don’t get to find out when it’s wrong.”
Dịch: “Điều cực kỳ cần thiết là biến cái ẩn thành cái rõ. Trực giác đôi khi đúng. Nhưng nếu bạn không làm rõ nó, bạn sẽ không bao giờ biết lúc nào nó sai.”
Mình đọc câu này và nghĩ đến hàng trăm lần mình đã quyết “theo cảm giác.” Nhiều lần đúng. Nhưng những lần sai? Mình không biết tại sao mình sai. Vì mình chưa bao giờ nói rõ: “Mình đang giả định điều gì?”
“Du hành thời gian trong đầu” — tool quyết định miễn phí
Phần mình thích nhất trong podcast là khi Annie kể về cách dạy con. Nghe thì tưởng off-topic, nhưng thực ra là một quyết định tool cực mạnh.
Cô có 4 đứa con. Mỗi khi chúng buồn hay tức giận vì chuyện gì đó — bị phạt, bị bạn trêu, thi rớt — cô nói:
“Con ơi, chuyện này sẽ tuyệt vời lắm khi con 40 tuổi, ngồi ở bàn Thanksgiving. Con sẽ kể cho con cái mình nghe và nó sẽ là câu chuyện hay nhất!”
Nghe thì hài. Nhưng phía sau là một kỹ thuật quyết định gọi là mental time travel — du hành thời gian trong tâm trí.
Cách nó hoạt động: khi bạn đang ở trong khoảnh khắc, cảm xúc rất lớn. Mọi thứ đều quan trọng. Mọi thứ đều cấp bách. Nhưng nếu bạn tự hỏi: “10 năm nữa, mình có còn quan tâm đến chuyện này không?” — đột nhiên, góc nhìn thay đổi.
Annie trích dẫn Daniel Kahneman: “Nothing is as important as it seems when you’re thinking about it.” — Không có gì quan trọng như bạn tưởng khi bạn đang nghĩ về nó.
Mình thử áp dụng, và nó hiệu quả đến bất ngờ.
Tháng trước, mình nhận được feedback tiêu cực từ một phụ huynh. Mình muốn viết email trả lời ngay lập tức. Dài 500 chữ. Đầy lý lẽ.
Rồi mình dừng lại. “5 năm nữa, mình có nhớ email này không?”
Không.
Mình xóa bản nháp, viết lại 3 dòng ngắn gọn, lịch sự. Sau đó đi pha cà phê. Xong.
“Resulting” — cái bẫy nguy hiểm nhất
Annie Duke đưa ra một khái niệm khiến mình giật mình: resulting.
Resulting là khi bạn đánh giá chất lượng quyết định dựa trên kết quả, thay vì dựa trên logic quyết định tại thời điểm đó.
Ví dụ của cô rất hay: khi đứa con đầu lòng của cô qua high school mà không đụng rượu bia, cô cảm thấy rất tự hào — rõ ràng mình nuôi dạy con giỏi! Rồi đứa thứ hai lớn lên và… hoàn toàn khác. Cô nhận ra: đó là tính cách, không phải cách nuôi dạy.
“Having four kids taught me: you have very little influence on your child’s personality.”
Trong công việc, mình cũng “resulting” suốt.
Bài giảng thành công → “Mình dạy giỏi!” (Có thể chỉ vì hôm đó học sinh vui.)
Bài giảng thất bại → “Mình dạy dở!” (Có thể chỉ vì hôm đó trời nóng và ai cũng buồn ngủ.)
Mình đánh giá mình dựa trên kết quả, không phải dựa trên quá trình. Và điều đó khiến mình không học được gì từ kinh nghiệm.
💡 Insight: Quyết định tốt có thể cho kết quả xấu. Quyết định xấu có thể cho kết quả tốt. Nếu bạn chỉ nhìn kết quả, bạn sẽ rút ra bài học sai.
“Nevertheless” — từ khóa của người lãnh đạo bình tĩnh
Một nugget nữa mình lấy từ bài podcast: từ “nevertheless” (tuy nhiên/dù vậy).
Annie dùng nó với con. Khi con tranh cãi: “Nhưng bạn A không bị phạt! Nhưng ba mẹ bạn B cho phép!”
Cô nói: “Mẹ nghe rồi. Mẹ hiểu. However, nevertheless — con vẫn bị grounded 2 tuần.”
Đó là balance hoàn hảo giữa lắng nghe và kiên quyết. Bạn cho người kia biết họ được nghe. Nhưng bạn không thay đổi quyết định chỉ vì áp lực.
Mình áp dụng trong lớp học. Khi học sinh phàn nàn về bài tập: “Thầy ơi, nhiều quá!”
“Thầy hiểu. Thầy biết các em bận. Tuy nhiên, đây là lượng bài tập cần thiết. Thầy sẽ giúp em sắp xếp thời gian nếu cần.”
Không cãi. Không giải thích dài dòng. Nghe → Công nhận → Nevertheless.
3 điều poker dạy về cuộc sống
Từ bài podcast, mình rút ra 3 bài học từ poker áp dụng cho mọi quyết định:
1. Nói ra giả định trước khi quyết
Trước khi chọn, viết ra giấy: “Mình đang giả định rằng…” Chỉ 1-2 dòng. Đủ để khi kết quả đến, bạn biết giả định nào đúng, giả định nào sai.
2. Du hành thời gian
Hỏi: “5 năm nữa, quyết định này có quan trọng không?” Nếu không — đừng dành nhiều năng lượng cho nó. Nếu có — dành thời gian suy nghĩ kỹ.
3. Tách kết quả ra khỏi quyết định
Kết quả tốt ≠ quyết định đúng. Kết quả xấu ≠ quyết định sai. Đánh giá process, không phải outcome.
Mình không phải poker player. Nhưng mình ra quyết định mỗi ngày.
Dạy bài gì. Phản hồi phụ huynh thế nào. Dùng thời gian rảnh ra sao. Viết blog hay nghỉ ngơi.
Trước đây, mình quyết theo cảm giác. Giờ mình vẫn quyết theo cảm giác — nhưng mình biết mình đang làm vậy. Và khi cần, mình dừng lại, nói rõ giả định, du hành thời gian vài năm, rồi chọn.
Không phải lúc nào cũng đúng. Nhưng ít nhất, mình biết tại sao mình chọn.
Annie Duke nói đúng: bạn không cần biết tương lai. Bạn chỉ cần biết cách nghĩ về tương lai.
Lần tới khi bạn bế tắc trước một quyết định, thử hỏi: “10 năm nữa, mình sẽ nghĩ gì về chuyện này?” Câu trả lời thường đơn giản hơn bạn tưởng. ☕
